"Hayatımız Proje"

  

İnsan Kaynakları Yönetimine İş Süreçleri Yaklaşımı »

Giriş

• Hatırlanacağı gibi 1980’ler otomasyon dönemiydi. Üretimde robot kullanımı özellikle Batı ülkelerinde çok yaygındı. 1990’larda ise Toplam Kalite Yönetimi kavramlarının kullanılmaya başlanmasıyla İnsan unsuru ön plana çıktı. Yetki devri, sahiplenme, iş yerinde çapraz bölümler arası grup çalışmaları, kendini yöneten ve çalışanlarca oluşturulan iş grupları gündemde olan kavramlardı. EFQM modeli ise (Avrupa İş Mükemmelliği Modeli) çalışanın rolünü ve önemini vurguladı.

• 1990’lar ayrıca iş süreçleri yaklaşımı dönemiydi. İş süreçleri yönetim, operasyon ve destek süreçler olarak üçe ayrılmıştı. İnsan Kaynakları (İK) Yönetimi, Finans ve Bilgi İşlem ile birlikte destek süreçler arasında sayılmaktaydı.

• Sözü edilen EFQM modeli İK Yönetimi ile operasyon çalışmaları arasındaki ilişkiyi müşteritedarikçi görüş açısından oluşturur ve iş sonuçlarının daha iyi alınması için İK süreçlerinin tanımlanmasını şart koşar.

• Bu makalede İK uygulamaları iş süreçleri bakış açısıyla incelenmektedir.

Tarihçe

• İş süreçleri modelleri bir çok araştırmacı tarafından zamanında geliştirilmiştir. Örneğin ürün geliştirme ve siparişlerin işleme konulması gibi süreçler önceden tanımlanmıştır. Şimdiye kadar İK iş süreçleri için bir iş süreci modeli geliştirilmemişti.

• İK süreci işletmeye değer katan operasyon sürecine kritik destek vermektedir.

• Literatürde İK süreçlerinin modellenmesinde farklı yöntemler göze çarpmaktadır. Aşağıda bu modellerle ilgili kısa açıklamalar verilmiştir.

• Michigan model (Fombrun et al., 1984) iki perspektiften oluşmaktadır.
    a. Stratejik ve çevresel prespektif
    b. İnsan Kaynakları perspektifi

• Stratejik ve çevresel perspektif İK ve organizasyon arasındaki ilişkiyi bunları etkileyen politik, ekonomik ve kültürel güçler açısından inceler. Bu görüşe göre İK ve organizasyon stratejisi birbirleriyle etkileşim halindedir.

• İK perspektifi ise seçme, değerlendirme, ödüllendirme ve bunların performans üzerindeki etkilerini inceler.

• Literatürde ayrıca aşağıdaki yöntem üzerinde çalışılmıştır.

(2) Harvard model (Beer et al., 1984) yine iki ayrı perspektiften oluşmaktadır.

    a. İK sistemi
    b. İK etki bölgesi haritası

• İK sistemi işçi-işveren ilişkilerini ve personel yönetimini dört İK kategorisi açısından inceler. Bu kategoriler; çalışan etkisi, İK iş akışı, ödüller ve iş sistemleridir.

• İK etki bölgesi haritası ise İK’nın dış çevre ve organizasyon içindeki işlerle sıkı bağlantısını gösterir.

• Bir başka model olan (3) Guest's (1987) model’ine göre dört ana İK sonucunu elde etmek için yedi adet politika vardır. Bu ana sonuçlar isteniler iş sonuçlarıdır. Harvard modeline benzemektedir fakat dört yerine yedi kategori vardır. Örneğin Harvard modelindeki İK iş akışı yerine bu modelde insan kaynağı akışı ve işe alımı, seçme ve toplumsallaştırma yer almaktadır. Harvard modelindeki iş sistemlerine karşılık ise örgütsel ve iş tasarımı unsurları vardır. İki model de ödül sistemine sahiptir. Guest’in modelinde ayrıca politika oluşturulması ve değişimin yönetimi, çalışan değerlendirilmesi, eğitimi ve geliştirilmesi, iletişim sistemleri gibi 3 ayrı kategori daha vardır.

• Literatürde bu modellerle ilgili geniş tartışmalar vardır. Tartışmanın yoğunlaştığı alan ise bu modellerin analitik, kuralcı (normative) veya tanımlayıcı olup olmadıklarının her zaman anlaşılır olmamasıdır.

• Literatürdeki tartışmalara rağmen şimdiye kadar yapılmayan sistem mühendisliği yaklaşımıyla İK sürecinin iş süreçleri yaklaşmı açısından incelenmesiydi.

İK İş Süreçleri modelinin gelişimi

• Şekil 1’de geliştirilen iş süreçleri yapısı İK süreç modeli için temel oluşturur. Bu temel aşağıdaki görüşlere kaynak teşkil eder.

(1) İK süreçleri destek süreçlerdir. Organizasyondaki diğer tüm süreçlere destek olmak için vardır. Bu da diğer süreçlerin İK’nın müşterisi olması demektir.

(2) İK süreçleri müşterilerini desteklerken genel iş amaçları ve hedeflerine en çok destek verecek şekilde çalışmalıdır.

(3) Her iş süreci gibi İK süreçleri de sürekli yapıdadır ve Deming’in Planla, Uygula, Kontrol Et ve Önlem Al (PUKÖ) döngüsüne uyarlar. Bu durumda İK süreçleri sürekli döngüyü oluşturan aşağıdaki alt süreçleri de kapsamalıdır.

Planla (tekrar planla) : İK stratejisi
Uygula : İK stratejisi
Takip et : İK stratejisinin iş sonuçları üzerine etkisi



İK İş Süreçleri Modeli tanıtımı


• İK süreç modeli üç alt süreçten oluşur.
(1) İK stratejisinin oluşturulması
(2) İK stratejisinin uygulanması
(3) İş sonuçları üzerindeki etkinin takibi

• Bu üç alt sürecin herbiri çeşitli sayıda aktivitelerden oluşur. Aşağıda modelin açıklaması verilmiştir.

• (1) İK stratejisinin oluşturulması: Entegre İK yönetim stratejisi oluşturmak amacıyla mevcut kaynaklar gözönüne alınarak iş stratejileri ve hedeflerini yerine getirmek için gerçekleştirilecek çalışmaları, planın gerçekleştirilmesi için uygun bütçenin müzakere edilmesini ve İK politikalarını oluşturmayı içerir. Bu süreci oluşturan aktivitelerin açıklamaları aşağıdadır.

o Amaçların oluşturulması: İşletme stratejisinin, hedeflerinin ve diğer anahtar iş süreçlerinin ihtiyaç ve amaçlarını İK yönetiminin ihtiyaçları ve amaçları açısından yorumlar.

o Mevcut yeterliliklerin saptanması: Oluşturulan iş ve diğer süreçlerin amaçları için İK yeterliliğini saptar.

o Planlama: Bütçeyi de içine alan plan oluşturur. İK gereksinimleri ve amaçlarını mevcut İK yeterlilikleri üzerine geliştirerek yerine getirecek aktivitelerden oluşur.

o Bütçenin müzakere edilmesi: İK yönetim stratejilerinin başarıyla uygulanmasını sağlayacak finansal kaynakların müzakere edilmesini içerir.

o İK politikalarının oluşturulması: İlgili stratejik ihtiyaçlar açısından ücretlendirme, işe alma metodları, değerlendirme yöntemleri, işyeri koşulları, eğitim ve geliştirme konularında politikaların belirlenmesini kapsar.

• (2) İK stratejisinin uygulanması: İK stratejisinin uygulanmasını planlama, takip etme, kullanım, geliştirme ve eğitim için doğru insanları seçme ve yerleştirme aktiviteleriyle yapar. İK performansının gözden geçirme ve değerlendirmesinin yapılmasıyla sağlanır. Bu süreci oluşturan aktivitelerin açıklamaları aşağıdadır.

o Kontrol: İK’nın planlandığının, ve organizasyonun amaç ve ihtiyaçlarına uygun olarak doğru bir şekilde uygulandığının gözlenmesi

o İşe alım: Dış veya iç kaynaklardan İK ihtiyaçlarına uygun çalışanların yerleştirilmesi

o Eğitim ve geliştirme: HR amaçlarına uygun olarak Çalışanların mevcut yeterliliklerinin geliştirilmesi

o İK performans yönetimi: Bireyler için hedef konulması, hedeflere göre gelişimin takip edilmesi ve gerekli eğitimlerin saptanması. Ayrıca ödüllendirme ve cezalandırma aksiyonlarının alınması.

o Yer değiştirme : Bir iş pozisyonunu dolduran kişiden kaynaklanan sebeple işte hatalar meydana gelmesi, eğitim veya gelişimle sorunun çözülememesi sonucunda çalışanın örgüt içinde veya dışında başka bir işe yerleştirilmesi.

o Çalışma koşulları için müzakere: İşin yeterliliği ve çalışanların ihtiyaçlarını kapsar. İK politikalarında ve İK planında yer alır.

• (3) İş sonuçları üzerindeki etkinin takibi : Bu süreç İK yönetim sürecinin iş stratejileri ve diğer anahtar iş süreçlerine katkısının izlenmesinden oluşur. Bu süreci oluşturan aktivitelerin açıklamaları aşağıdadır.

o İş stratejisi üzerindeki etkinin izlenmesi: Bu aktivite İK stratejisinin iş stratejisi ve performansı üzerindeki etkisini inceler.

o Çalışan memnuniyeti üzerindeki etkinin izlenmesi: Bu aktivite işin çalışanları ne düzeyde tatmin ettiğini izler.

o Yönetim süreçleri üzerindeki etkinin izlenmesi: Yönetim süreçleri stratejiyi formüle eder ve tüm iş için yön gösterir. Bu aktivite de İK stratejisi ve uygulamasının yönetim süreçlerinin ihtiyaçlarını ne derecede yerine getirdiğini izler.

o Operasyon süreçleri üzerindeki etkinin izlenmesi: Operasyon süreçleri, siparişlerin veya taleplerin alınması, ürünün geliştirilmesi, siparişin yerine getirilmesi ve ürün desteğini içerir. Bu aktivite ise İK stratejisi ve uygulamasının operasyon süreçlerinin ihtiyaçlarını ne derecede yerine getirdiğini izler.

o Destek süreçleri üzerindeki etkinin izlenmesi:Destek süreçleri, süreçlerin yerine getirilmesini sağlayan Finans ve Bilgi İşlem’den oluşur. Bu aktivite İK stratejisi ve uygulamasının destek süreçlerinin ihtiyaçlarını ne derecede yerine getirdiğini izler.

Sonuç

Bu makalede İK Yönetim modelleri üzerinde bilgi verildikten sonra sistem mühendisliği prensiplerine göre oluşturulan daha biçimsel modelleme metodu üzerine tartışılmıştır. Bu metod iş süreçleri yöntemine dayanmaktadır. Süreç yönteminin üstün tarafı anlaşılırlık, tamlık ve kesinlik içermesidir.

Yararlanılan Kaynak :

Cakar, Bititci, MacBryde.,“A business process approach to human resource management” Business Process Management Journal , Volume 9 Number 2 2003 pp. 190-207